Familiebedrijven: wil de echte leider opstaan?

Uit hetzelfde nest komen, betekent niet dat je hetzelfde deuntje fluit en hetzelfde rondje vliegt. Maar als opvolger binnen een familiebedrijf doorvoel je wel de kernwaarden en besef je heel goed uit welk fundament de organisatie is verrezen. Vanuit die ondergrond ben jij dé aangewezen persoon om het familiebedrijf naar nog grotere hoogte te laten stijgen. Toch?

Leiderschap binnen familiebedrijf

De opvolgende generatie in het familiebedrijf heeft te maken met veel verschillende stakeholders en belangen. En alsof dat al niet ingewikkeld genoeg is, heb je als opvolger bovendien drie verschillende petten op; je bent familielid, hebt een positie in (de leiding van) het bedrijf en je hebt of krijgt een belang in het eigendom. Met alle emotionele, bedrijfskundige, fiscale, juridische en financiële uitdagingen van dien. In dit artikel wordt zowel vanuit het perspectief van de overdrager als de beoogde opvolger de grote uitdagingen beschreven, met oog op het leiderschap binnen het familiebedrijf.

Het overdragen van leiderschap in het familiebedrijf

Familiebedrijven kenmerken zich vaak door een sterk karakter aan de top. Een leider die mensen aan zich weet te binden, van medewerkers en klanten tot aan leveranciers op basis van duidelijke familiewaarden en afspraken. Dit is het stokje dat de opvolger overneemt.

Overdrager en organisatie

In de praktijk zien we dat het voor pa (of ma) lastig is daadwerkelijk los te laten. Dat hij of zij toch het gezicht en aanspreekpunt blijft voor medewerkers en klanten, ondanks mindere aanwezigheid op de zaak. Maar zolang daarin geen duidelijke ‘knip’ gezet wordt en daarover niet transparant wordt gecommuniceerd, krijgt de zoon of dochter nooit een eerlijke kans om zijn eigen route te kiezen en de echte leider van het bedrijf te worden. Een authentieke leider, geen replica van zijn vader of moeder.

Overdrager en opvolger

De verleiding voor pa of ma is groot om in zijn zoon of dochter de beoogde opvolger te zien. Het gaat toch om zijn ‘kindje’, dat in goede handen moet achterblijven. Wel zo prettig als dat kindje binnen de familie kan blijven. In het eigen gezin, het eigen nest. Op zich een logische gedachte. Tegelijkertijd is het belangrijk om ratio en emotie te scheiden en zo zuiver mogelijk te kijken naar de capaciteiten van zowel het bedrijf als de beoogde opvolger. Daarbij is het cruciaal alle (on)mogelijkheden met elkaar (en externe adviseur of commissaris) te bespreken.

Het overnemen van leiderschap in het familiebedrijf

Durf als opvolger kritisch in de spiegel te kijken en je eigen drijfveren eerlijk tegen het licht te houden. Maak je deze keuze voor jezelf, of om je ouders te pleasen? Ben je echt zelf gemotiveerd om het stokje over te nemen? 

Opvolger en overdrager

Is de gedroomde opvolger inderdaad de juiste opvolger? Maak dan samen een concreet stappenplan en spreek de wederzijdse verwachtingen naar elkaar toe uit. Zo omzeil je de twee meest voorkomende valkuilen. Ten eerste de druk die pa of ma diens zoon of dochter vaak – bedoeld of onbedoeld – kan opleggen, bijvoorbeeld door te zeggen dat zijn ‘levenswerk’ en pensioen nu in zijn handen liggen. Een tweede valkuil is dat de volgende generatie zich zo schatplichtig voelt dat de koers van de ouders heilig is en blijft. Maar er moet wel een moment zijn dat de opvolger met de vuist op tafel durft te slaan en zegt: ‘nu op mijn manier’. Als je daar vooraf geen duidelijke afspraken over hebt gemaakt, kan dat pijnlijk zijn.  
    

Opvolger, organisatie én familie

Voor de opvolger is het zaak - met behoud van de waarden en kracht van het bedrijf - op basis van authentiek leiderschap en eigen capaciteiten de aansluiting te vinden met personeel, klanten, leveranciers en andere relaties. En met de eerdergenoemde drie petten op moet de opvolger ook in staat zijn om de familie te leiden; ouders, broers, zussen en misschien ook neven en nichten. Familieleden die misschien liever dividend uitgekeerd krijgen, terwijl de opvolger juist graag wil investeren in ontwikkeling. Een goede leider houdt alle kikkers in de kruiwagen.

Sparren en netwerken met ‘collega’-opvolgers

Opvolgers sparren graag in een vertrouwelijke omgeving met ‘lotgenoten’ en willen daarbij tegelijkertijd hun netwerk uitbreiden met ‘collega’-opvolgers. Vanuit die gedachte organiseert BDO al jaren op rij door heel Nederland masterclasses voor de NextGeneration binnen familiebedrijven. Opvolgers die hieraan meedoen, vergaren kennis over uiteenlopende facetten van het ondernemerschap en worden zich bewuster van wat ondernemen in het familiebedrijf inhoudt.

Aanmelden